یبوست

تعریف یبوست: کند شدن حرکت روده ها یبوست است.

انواع یبوست

۱-یبوست معمولی

۲- یبوست شدید

۳-یبوست مزمن

روزی سه بار در صورت خوردن سه وعده کامل غذایی باید اجابت مزاج (دفع مدفوع) گردد. در صورتی که تعداد دفعات کمتر از این باشد یبوست داریم و اگر به چند روز یکبار برسد یبوست شدید و در صورتی که بیش از هفته ای یکبار باشد یبوست مزمن است .

علل یبوست :در طب سنتی همان طور که از اسمش مشخص است از خشکی است، در واقع روده با سردی و خشکی کارکردش پایین و موجب حرکت کند غذا در روده شده و دفع غذا به سختی انجام می​شود. معمولاً در یبوست مدفوع سفت و خشک می​شود.

نشانه های یبوست

۱-تعداد دفعات مدفوع کم

۲-مدفوع معمولاً سفت و خشک

۳-عدم تخلیه کامل مدفوع

۴-دفع مدفوع به سختی انجام می​شود ممکن است همراه با درد باشد بعضی وقتها علائم دیگه ای هم همراه خود دارد

الف) سردرد

ب) کاهش اشتها

ج) حالت تهوع

د) ضعف عمومی

ه) کسالت و بی حوصلگی و بی انرژی

و) دل درد

ی) درد نواحی زیر شکمی و پایین کمر

خ) نفخ

یبوست از دیدگاه طب نوین شامل:

۱-یبوست تنبلی/ غلبه بلغم در سن بالا ۲

-یبوست انسدادی/ غلبه صفرا

۳-اسپاستیک/لاغر(غلبه صفرا)

وقتی یبوست می گیرید :

• ممکن است دچار زخم در روده بشوید
• بواسیر/ هموروئید( زائده ای که داخل و خارجی )
• یبوست انسدادی بگیرید.
• سندروم روده تحریک پذیر که بعدا مفصل در خصوص آن صحبت می کنیم.

در طب نوین علت یبوست را اکثراً غذای کم فیبر می دانند. فیبر موجب تجمع آب و موجب رفع ساده‌تری می​شود. ولی مدفوع بدون فیبر کوچک و خشک هستند.

علل ایجاد یبوست در طب نوین:

– کم آبی بدن یا رژیم کم فیبر

– کم کاری تیروئید

– بیماری دیابت

-تومورها

-سرطان های روده

-فعالیت بدنی کم

-چاقی

-استرس

-کهولت سن

-خواب نامناسب

-بارداری

-احتباس مدفوع

-مصرف داروهایی مثل داروی فشار خون بالا و یا چربی خون

-مصرف مواد مخدر بلاخص ترامادول متادون استفاده بیش از حد از مسهل ها قابل توضیح

یبوست از دیدگاه طب سنتی برای مزاجهای چهارگانه :

۱-مزاج دموی/ معمولاً یبوست ندارند و راحت دفع می کنند. حجم مدفوع معمولاً متعادل است این افراد اگر تغذیه مناسب و خواب کافی داشته باشند معمولاً یبوست ندارند.

۲- مزاج صفراوی/ معمولاً یبوست دارند و روزی یکبار دفع دارند. در سنین بالا یا با غلبه سردی وضعیت حادتر می​شود.

۳- مزاج بلغمی/ اکثراً یبوست دارند و در صورتی که غلبه سودا را پیدا کنند یا ملین استفاده نکنند دو الی سه روز یکبار دفع دارند.

4- مزاج سوداوی ها/ بدترین مزاج در رابطه با یبوست هستند هم سردن و هم خشک. بیشترین یبوست از لحاظ زمانی را دارند و گاهی هفته ای یکبار دفع دارند و گاهاً همراه با خونریزی هم ممکن است باشد.

درمان طب سنتی :

– اگر یبوست معمولی دارید برای تمام مزاج ها دمنوش بارهنگ

– اگر یبوست همیشگی و دائمی دارید هم از لحاظ زمانی هم از لحاظ خشکی بارهنگ و فلوس

– اگر یبوست شدید یا مزمن دارید بیش از سه روز یکبار بارهنگ ،فلوس ،سنا

– یبوست انسدادی یا انسداد روده ماساژ شکم از معده تا روده ها بر خلاف عقربه  ساعت

دستگاه گوارش :

دهان / دندان/ حلق / مری / معده/ روده کوچک / روده بزرگ

✓ نکاتی مهم در خصوص جلوگیری از یبوست و پیشگیری :

-خواب سر وقت و به اندازه

-ورزش مورد نیاز بر اساس جنسیت مزاج و سن

-خوب جویدن غذا

– پاکسازی کبد و کلیه

-آب و هوای پاک

– تغذیه بر اساس مزاج

-سعی بر داشتن تعادل هورمون های بدن -کاهش داروهای با عوارض یبوست

✓یبوست در زنان بیشتر از مردان است. معمولاً مزاج زنان از مردان سرد تر محسوب می​شود و به همین دلیل در حالت عادی زنان بیشتر از مردان دچار یبوست می​شوند و با بالا رفتن سن یبوست در زنان بیشتر دیده می​شود .غلبه های سردی در زنان بالاخص زنان خانه دار افزایش می یابد چون تحرک بدن کمتر و غلبه های سردی بالاخص بلغم افزایش می یابد و این خود زمینه ساز بسیاری از بیماریهاست.

✓ اگر یک شهر را به بدن انسان تشبیه کنیم که ارگان‌ها و اعضای مختلف هر کدام مناطق و محله های مختلف یک شهر محسوب شوند روده ها به عنوان فاضلاب اصلی و نهایی و خروجی شهر محسوب می​شود حال فکر کنید این شهر دچار مشکل فاضلاب در خروجی می گردد .کم کم در اثر خروج نشدن درست فاضلاب، کثیفی‌ها و زباله ها به سمت مناطق اصلی و در نهایت می​توان د به داخل منازل کشیده شود حال فرض کنید فاضلاب داخل خانه شما یا آپارتمان شما تخلیه نمی​شود نمی​توان ید حمام بروید و دستشویی و در بدن انسان هم با یبوست هم این پدیده رخ می دهد علاوه بر اینکه بسیاری از سموم و کثیفی ها و نجاست از بدن  به سختی خارج می​شود و یا در مواردی در روده ها محبوس است که این سموم به ارگان های مختلف برگشته و کم کم همه را فاسد می‌کند! جالب است که در طب قدیم یبوست را ام الامراض نامیدند.

روش درمان یبوست در طب نوین:

ابتدا: رژیم غذایی فرد اصلاح می​شود

در صورتی که درمان حاصل نشود: استفاده از داروهای ملین؛ به ترتیب بی ضرر، کم ضرر و داروهای محرک

✓ قطع داروهایی که منجر به یبوست می​شود از راههای درمان است

– ضد افسردگی،

– داروهای ضد اسید که کلسیم یا آلومینیوم دارند

– قرص آهن و مکمل های آن

– داروهای ضد فشار خون بالا

– داروهای با ترکیبات مخدر و کردین دار

– اکثر داروهای مسکن در صورت استمرار مصرف

– داروهای پایین آورنده چربی خون

– آنتی اسیدها (ضد اسید معده )

– داروهای ضد گرفتگی عضله

– داروهای درمان افسردگی

-مکمل های کلسیم آنتی‌هیستامین‌ها

– داروهای ادرار آور

– داروهای ضد تشنج

استفاده از ملین ها:

برخی از ملین های معروف (داروهای ملین) در طب نوین به شرح ذیل است:

۱-مکمل های فیبر: جذب آب و کمک به دفع -کلسیم پلی کربرفیل- فیبر متیل سلولز- پسیلیوم -دکسترین گندم

۲- داروهای اسموتیک( مصرف این دارو به جذب آب در روده بزرگ کمک می کند.) عوارض :اسهال و حالت تهوع

* نکته افراد مسن با مشورت پزشک مصرف کنند.

مانند: سیترات منیزیم، منیزیم هیدروکسید، لاکتیتول ،پلی اتیلن گلیکول

۳-داروهای محرک:

در صورتی که داروی ۱ و ۲ موثر واقع نشود داروی محرک استفاده می​شود که موجب انقباض روده جهت تحرک روده است، بیزاکودیل- نسوزیرها

۴-نرم کننده مدفوع: برای نرم کردن مدفوع و جلوگیری از زور زدن بالاخص بعد از جراحی استفاده می​شود (درباره مصرف کوتاه مدت) دکورات سدیم

۵-شیاف :زمانی که وارد رکتوم شود با فشار دادن روده موجب عملکرد بهتر آن می​شود.

۶-تنفیه: انتقال دارو به داخل رکتوم جهت پاکسازی/ معمولاً با آب اما بیزا کوریل و روغن معدنی

۷-ملین های روان کننده: مانند روغن مینرال

۸-داروهای مهم در یبوست شدید: لاکتوز- لینا کوتید- لوبیپروستون- پلکاتاثیر- پلی اتیلن گلیکول(PEG) -پروکالوپراید

9- بیوفبریک / حرکاتی که کمک می‌کند که عضلاتی که موجب حرکات روده هستند تمرین داده شوند تا امکان اجابت مزاج را داشته باشند.

۱۰- جراحی: زمانی که از درمان یبوست عاجز و همه راه حل های درمانی نتیجه ندهد و ممکن است عوارضی چون انسداد، رکتول، پارگی مقعد و استریکچر باشد جراحی پیشنهاد می‌گردد.

✓ نکته: در طب نوین به اکثر افراد که دچار یبوست هستند به علت خشکی روده ها توصیه می​شود که روزانه ۸ الی ۱۰ لیوان آب بنوشد! این روش درمان در طب سنتی برای تمامی مزاج ها رد می​شود.

قطعاً برای افراد گرم مزاج بالاخص صفراوی ها که خشکی مزاج دارند در صورت ولرم بودن می​توان د مقداری نتیجه بدهد .در خصوص افراد سرد مزاج علاوه بر اینکه نتیجه ای ندارد حتی می​توان د موجب تشدید یبوست گردد. مزاج آب سرد و تر است و سردی آب می​توان د میزان گرمای موجود در دستگاه گوارش از معده تا روده را کاهش دهد و این خود به ضعیف شدن عصب ها و کاهش عملکرد دفع منجر شود! در طب سنتی میزان آب بدن متناسب با تشنگی و نیاز مزاج های گرم یا سرد می باشد.

ملین های طبیعی:

– آلو یا آب آلو

– انجیر یا آب انجیر

-انگور

-زردآلو

-زیتون و روغن زیتون

– آب سیب البته بعد از میل غذا. آب سیب قبل از غذا جهت درمان اسهال می​توان د به کار گرفته شود .

-نان و غلات سبوس دار

-سبزی خوردن ،هویج و سبزیجات گرم مزاج (پرهیز از خوردن میوه و سبزیجات سرد مگر آنهایی که خاصیت ملینی دارند که باید افراد گرم مزاج میل کنند مثلاً آلو برای صفراوی ها مناسب است.)

– شربت خاکشیر با آب ولرم و کمی عسل طبیعی

– روغن کرچک

-پرهیز از خوردن برنج، لبنیات، ماهی ،مرغ، گوشت گاو، قارچ، ترشی ها و….

* می​توان ید لیست غذاهای سرد مزاج را از کتاب مزاج شناسی فصل تغذیه مطالعه کنید.

آنچه مشخص است طب نوین نگاهی عجیب به یبوست دارد و آن این است که اگر شخص چند روز یکبار هم دفع داشته باشد و مشکلی با وضعیت اجابت مزاج خود نداشته باشد آن را عادی دانسته و یبوست نمی داند.

حال آنکه در طب سنتی: اگر به تعداد وعده های غذایی کامل اجابت مزاج نداشته باشد یبوست دارد در واقع طب نوین یبوست را با وضعیت سلامتی و یا تعداد بیماری های شخصی می سنجد و یا عواملی که به بر آن موثر هستند حال‌آنکه طب سنتی یبوست را از سرد مزاج و طبع کلی شخص یا سردی و خشکی روده ها و دستگاه گوارش بر می شمارد.

حال نگاهی به روش های دهگانه طب نوین در تجویز دارد از تغذیه تا جراحی برای انسداد هم بگیریم می‌بینیم تنها داروهای ملین طبیعی بهترین نتیجه را می دهد. به استثناء داروهای محرک موقتی که مصرف آن در ضرورت اشکالی ندارد. مثلاً پس از جراحی ممکن است نیاز باشد از ملین های دارویی، نرم کننده یا شل کننده یا حتی داروهای محرک به صورت موقت استفاده شود که امری طبیعی است چون ممکن است بیمار توانایی استفاده از داروهای گیاهی را نداشته باشد.

در یبوست چهار عامل را باید توجه کرد:

۱-دفعات دفع مدفوع: به ازای هر وعده کامل یک بار دفع که کاملاً منطقی است و بر اساس نوع تغذیه باید مقداری از غذا به عنوان قسمت زائد از بدن دفع شود و اینکه کم است ولی زودتر توسط حرکات روده باید جهت دفع انتقال یابد و نباید منتظر وعده های غذایی بعدی باشد تا در نهایت در صف متوالی جهت خروج قرار گیرند. مگر اینکه وعده های غذایی خیلی بهم نزدیک باشد و فاصله دو سه ساعته را داشته باشد.

۲- کیفیت دفع مدفوع: دفع مطلوب باید بدون درد و سختی و زور زدن باشد .هرگونه ناراحتی از دفع که شامل این علائم باشد و موجب شود که احساس راحتی بعد از دفع نداشته باشیم یعنی کیفیت دفع خوبی نداریم .

۳-قوام مدفوع: در نظر بسیاری باید جهت درد تا حدی سفت باشد که یک دفعه تخلیه گردد یا به صورت خیاری شکل باشد. حال آنکه مدفوع نباید یا شل باشد .حتی کمی شل هم باشد بعد نیست .

۴-حجم و جرم مدفوع: متناسب با نوع تغذیه و گاهی معادل با غذای مصرفی است.

#نتیجه :حداقل دفع انسان در شبانه روز یک بار بدون هرگونه سختی و ناراحتی در دفع، خشکی زیاد، زور زدن، خونریزی یا علادم خاص دیگر باید صورت بگیرد. در این صورت می​توان  برای مزاج های سرد گفت که یبوست ندارند یا بر اساس مزاجشان امکان تخلیه و  دفع بیشتر نیست مگر آنکه مزاجشان گرم و تر شود.

با این وجود بر این باورم که اگر مزاج های گرم روزی یک بار دفع مدفوع دارند برایشان کافی نیست و می‌تواند احتمال ابتلا به یبوست و بیماری را در آنها افزایش یابد.

این مسئله در خصوص صفراوی ها صادق تر و البته در افراد با مزاج های پایه سرد ولی با غلبه صفرا هم صادق است.

✓ نکته: بعضی از افراد مجبورند روزانه بارها جهت دفع مدفوع به دستشویی بروند ولی نمی​توان ند دفع کامل انجام دهند و هربار اجابت مزاج ناقص می ماند. میزان کم  دفع مدفوع در هر بار هم خود نوعی از یبوست و اختلال در امر اجابت مزاج است!

✓نکته: بدن انسان در زمان یبوست به دنبال تخلیه سموم و مواد زائد بدن از راه حل های مختلف است و نمی‌تواند بیکار بنشیند. در صورت یبوست، باز جذب این سموم توسط دستگاه گوارش یا روده ها اولین کاری است که می​تواند انجام دهد. گاهی بدن سعی می کند این دفع را از طریق پوست انجام دهد. به همین علت است که عموما بسیاری از بیماری‌های پوستی جهت درمان نیاز به درمان یبوست در مرحله‌ی اول دارند که سموم بیشتری از بدن کاهش یابد بعد نیاز به دفع سموم و یا پاکسازی ارگان های دیگر مثل کبد و کلیه هستیم .

حال اگر دستگاه گوارش راه برون رفت از مشکل یبوست رو باز جذب سموم  از طریق دستگاه تنفسی بینند و بخواهد مقدار زیادی از گازها و سموم را از طریق ریه به بیرون انتقال دهد باید آماده بروز آسم، برونشیت، تنگی نفس و انواع عفونت های ریوی بود. به همین علت است که افراد دارای بلغم شدید و بسیار چاق، علاوه بر یبوست شدید اکثراً دچار تنگی نفس هستند و هنگام بروز بیماری‌های ریوی دستگاه تنفسی قادر به مبارزه با بیماری های حاد ریوی نیست.

✓ نکته :مصرف تغذیه کم فیبر میتواند در حاد شدن یبوست موثر باشد. حال آنکه تغییر مزاج و استفاده از تغذیه با فیبر بالا می​توان د در جهت درمان موثر باشد. از دست دادن آب به بدن به هر نحوی در این قضیه می‌تواند سهیم باشد. می‌توان از هر عملی که موجب از دست دادن آب در افراد دارای یبوست پرهیز شود مثلاً نوشیدنی های مدر (ادرارآور) مثل نوشیدن های گرم مانند: قهوه و نسکافه و امثالهم و نوشیدن نوشیدنیهای سرد مثل نوشابه. همچنین کاهش فعالیت بدنی در این امر بسیار موثر است. استفاده از داروهای شیمیایی باید به حداقل برسد .در صورت حاد بودن روزه گرفتن برای این افراد مجاز   نمی باشد.

* مسافرت: برخی از افراد در مسافرت دچار یبوست می گردند که با توجه به تغییر در تغذیه فعالیت های روزمره و فعالیت های بدنی و تغییرات آب و هوایی امری عادی است که با توجه به تعادل مزاج می​توان  از آن پیشگیری کرد .تغذیه هایی با ملین طبیعی در مسافرت اکثراً کاربرد دارد البته این امر در خصوص اسهال در نقطه مقابل آن نیز تا حد زیادی صحت دارد ولی به اندازه یبوست اتفاق نمی افتد